Yaɗa Labaran Karya da Gangan da Kuma Bayanan Karya Na Daga Cikin Manyan Matsalolin da Ke Hana Nasarar Zaɓe A Najeriya — KDI

Shugabar tawagar Kimpact Development Initiative (KDI), Bukola Idowu, ta bayyana cewa bincike da nazari sun nuna cewa a lokacin zaɓen gwamnan jihohin Ekiti da Osun, da kuma babban zaɓen ƙasa baki ɗaya, ɗaya daga cikin manyan matsalolin da masu ruwa da tsaki za su fuskanta shi ne yaɗa labaran ƙarya da kuma bayanan ƙarya na gangan.

Idowu ta kuma ce yawancin labaran ƙaryar da aka samu a watan Disamba fasahar basirar wucin-gadi (Artificial Intelligence) ce ta haifar da su.

Wannan batu ne ya zama jigon tattaunawa a shirin Osun Democracy Talk (Osun DemTalks), wanda KDI ta shirya a ranar Alhamis a Osogbo, a matsayin wani ɓangare na ayyukan wayar da kan al’umma na ƙungiyar a jihar.

Da take jawabi a wajen taron, shugabar tawagar KDI ta ce an shirya dandalin ne domin shirya ‘yan ƙasa kan sabbin barazanar da ke iya kawo cikas ga sahihin zaɓe, yayin da Jihar Osun ke ƙara matsowa kusa da wani zagayen zaɓe.

Idowu ta bayyana cewa an gano yaɗa labaran ƙarya a matsayin babbar tangarda ga zaɓe mai gaskiya da adalci, tana mai cewa irin waɗannan labarai na ƙarya kan haddasa tashin hankali, har ma a wasu lokuta su janyo rikicin da ya shafi zaɓe.

A cewarta, “Bincike ya kuma nuna cewa idan aka fitar da bayani, adadin mutanen da ke fara karɓar labaran ƙarya ya fi na waɗanda daga baya ke ganin ƙaryatawar labaran, wanda ke nufin labaran ƙarya na yaɗuwa da sauri.”

Ta jaddada cewa ƙara amfani da fasahar basirar wucin-gadi wajen ƙirƙirar abubuwa ya ƙara tsananta matsalar, domin hotuna, bidiyo da saƙonni da aka sauya ko aka ƙera na iya yaudarar masu kaɗa ƙuri’a cikin sauƙi.

Idowu ta bayyana cewa KDI ta ƙaddamar da wata manhajar basirar wucin-gadi mai mayar da hankali kan zaɓe a ranar 13 ga Yuni, 2024, wadda ke da nufin yaɗa sahihin bayanan zaɓe ga jama’a ta hanyar fasahar zamani.

“Ɗaya daga cikin abubuwan da muke yi shi ne tabbatar da cewa mun wayar da kan mutane tare da ƙarfafa su su nemi bayanai na hukuma da aka tantance. Masu kaɗa ƙuri’a masu ilimi su ne mafi ƙarfi wajen kare kai daga ruɗani,” in ji ta.

Ta ƙara da cewa yayin da ‘yan siyasa ke fafatawa domin samun ƙuri’u, ‘yan ƙasa suna ƙara tsunduma cikin yaƙin labarai, lamarin da ke sa samun sahihin bayani ya zama dole.

A saƙon fatan alheri da ya gabatar, Kwamishinan Zaɓe na Hukumar Zaɓe Mai Zaman Kanta (INEC) a Jihar Osun, Dakta Mutiu Agboke, ya yi kira ga mahalarta taron da su mara wa sa ido kan zaɓe baya sosai.

Dakta Agboke ya ce ya kamata ‘yan ƙasa su rika kai rahoton duk wani abin da bai dace ba maimakon zama masu sukar zaɓe kawai.

“Yayin zaɓe, idan ka ga wani abu, ka faɗa. Bai isa ka zauna kana sukar lamura ba. INEC ta kuduri aniyar tabbatar da cewa kowace ƙuri’a mai inganci tana da tasiri,” in ji shi.

Agboke ya kuma gargaɗi ƙungiyoyin da ba su da sahalewa da su nisanci harkokin zaɓe, yana mai ƙara da cewa INEC za ta ɗauki matakai don dakile sayen ƙuri’a da sauran laifukan zaɓe.

Ya yaba wa KDI bisa abin da ya bayyana a matsayin ƙoƙari na gaskiya wajen ƙarfafa dimokuraɗiyya da tsarin zaɓe.

Agboke ya ce, “Saƙona a gare ku shi ne duk irin tattaunawar da muka yi a yau, abin da zai ba ta ma’ana shi ne a ranar zaɓe ku haɗa kai ku ga abin da za ku iya yi domin taimaka wa INEC ta samu nasara.”

Haka kuma, wakilin Daraktan Hukumar Wayar da Kan Jama’a ta Ƙasa (NOA) a Jihar Osun, Adeniyi Steven Adefarasin, wato Afolabi Adeyemi Alaba, ya ce an shirya shirin ne domin ƙarfafa sauyi zuwa halayyar shiga harkokin ƙasa cikin alhaki.

Ya ce dimokuraɗiyya ba ta tsaya kan mu’amala a kafafen sada zumunta kaɗai ba, yana mai kira ga masu kaɗa ƙuri’a, musamman matasa, da su bi jadawalin zaɓe tare da shiga cikin yanke shawarar da ta shafi makomarsu.

“Dole ne mu ƙi sayen ƙuri’a, mu ƙi yaɗa labaran ƙarya, kuma mu ƙi a yi amfani da mu wajen tayar da rikicin zaɓe. Ta hanyar ƙuri’unku kaɗai ne za a ji muryarku,” in ji Alaba.